De ontdekking van een meesterwerk
Stap binnen in ons restauratieatelier. Tussen de houten kisten met kunstwerken, de schildersezels en de restauratoren in witte jassen staat een schilderij. Het is een van de werken die al een tijdje in de museumcollectie zit.
Lange tijd werd het schilderij gezien als een late kopie van een meesterwerk. Iets wat niet zoveel waarde heeft. Maar vandaag kijken restauratoren en kunstexperts met een andere blik naar het doek.
Ze zien iets in de manier van schilderen, in het gebruik van kleur en vorm. In sommige elementen op het doek. Zou dit schilderij geen echt werk van de Vlaamse barokschilder Jacques (Jacob) Jordaens kunnen zijn?
Een muzikale scène
In het midden van het doek kijkt een rijkelijk geklede vrouw naar de figuren rondom haar. Een oudere vrouw zingt uit volle borst, een man speelt op zijn doedelzak. De vrouw draagt een kind op haar schoot dat ook muziek speelt. Een hond spitst de oren. Het tafereel met de gedekte tafel roept de sfeer van een gezellig en huiselijk moment vol muziek op.
Zo de ouden zongen, zo piepen de jongen
In de sierlijke lijst bovenaan het schilderij staat een spreekwoord . Het komt uit het embleemboek Spiegel van den ouden en nieuwen tijdt van Jacob Cats uit 1632.
Soo d'oude songen, soo pepen de jonge
Zoals de ouderen zingen, zo volgen de jongen. Ook op het schilderij doen de kleintjes hun best: ze fluiten mee met wat de ouderen zingen.
Jacques Jordaens schilderde dit spreekwoord voor het eerst in 1638. Hij zou het vaker in zijn schilderscarrière uitbeelden.
Kijken voor en na
Zie je het kapje van de grootmoeder? Op het schilderij is het wit vergeeld en dof geworden. De tijd heeft het doek verstild en minder levendig gemaakt.
De voorbije maanden gingen we in ons restauratieatelier op zoek naar wat er zich schuilhoudt achter die dikke vernislagen.
Kijken onder het doek
Eerste stap: een foto in hoge resolutie om dit werk beter te leren kennen. Dankzij HR-fotografie zijn de penseelstreken beter zichtbaar en krijgen we inzicht in de stijl van penseelvoering van de schilder.
Zo kunnen we ook de toestand van het schilderij beter beoordelen. In welke staat is het werk vandaag? Op die manier kunnen we ieder barstje of retouche nauwkeurig in kaart brengen.
Daarna gaan we aan de slag met ultraviolet licht. De groene waas die je ziet op de opname is de weerspiegeling/reflectie van de vernislaag.
Je ziet heel mooi de dikke laag vernis die over het hele schilderij ligt en de plaatsen waar retouches bovenop deze vernislaag zijn aangebracht in latere behandelingen van het werk.
Daarna doen we een opname in infraroodmodus. Dit licht laat toe om de fysische kenmerken van de ondertekening te bestuderen die onder de ‘zichtbare’ verflagen ligt. Zien wat niet zichtbaar is dus.
Opvallend is de hand van de grootvader. Die komt minder scherp naar voor in de infraroodfoto dan andere delen van het schilderij.
Na de beelden zijn we aan de slag gegaan voor verder onderzoek. De voorbije maanden nam restaurator Giovanna Tamá op vijf plaatsen heel voorzichtig de lagen stof, vuil en vernis weg.
Deze vernisafnames leveren kleine venstertjes op die tonen hoe het schilderij er onder de vergeelde vernis uitziet , als een doorkijk naar het meesterwerk eronder.
Hannah Iterbeke, Curator Oude Kunst:
Met dit verhaal willen we jou als bezoeker een unieke momentopname in het proces van restauratie tonen. Het is nog maar het prille begin van de spannende reis die dit werk zal afleggen.
Hannah Thijs, Hoofd Collectie Museum Hof van Busleyden:
Het museum liet op sommige plaatsen stukjes vernis verwijderen en wat eronder zat, was alvast veelbelovend. De komende jaren zal het werk een conservatiebehandeling ondergaan. Hopelijk komen de onderzoekers dan ook meer te weten over dit werk.
Een meesterwerk?
Is dit een authentiek doek van de hand van meester Jordaens zelf? Komt het uit zijn atelier, maar is het geschilderd door een van zijn leerlingen? Of is er nog iemand anders verantwoordelijk voor dit schilderij?
Het onderzoek naar de auteur van dit schilderij en zijn verhouding tot het atelier van de Antwerpse barokschilder Jordaens zal samenlopen met de restauratie van het schilderij.
Zo zal een volledige vernisafname het mogelijk maken om de ‘oorspronkelijke’ verflaag te bestuderen en te vergelijken met andere werken van deze grote schilder. Het kapje van de grootmoeder wordt weer witter dan wit en de kleuren van de papegaai worden levendiger dan we ze ooit zagen op dit schilderij.
Restauratie
Intussen is de restauratie aan het werk gestart. Met het weghalen van de vernislagen komt langzaam de echte echte pracht van dit kunstwerk tevoorschijn.
De restauratie volgen
Wil jij ook de weg van dit meesterwerk volgen? Abonneer je op onze nieuwsbrief of volg onze social media.